Năm 1984

(Nội dung chủ yếu được dịch từ trang Web https://www.nobelprize.org )

Giải Nobel Kinh tế 1984

Giải thưởng Sveriges Riksbank về Khoa học Kinh tế tưởng niệm Alfred Nobel năm 1984 được trao cho Richard Stone

“vì những đóng góp nền tảng của ông cho việc phát triển các hệ thống tài khoản quốc gia, qua đó cải thiện đáng kể cơ sở cho phân tích kinh tế thực nghiệm.”

“for having made fundamental contributions to the development of systems of national accounts and hence greatly improved the basis for empirical economic analysis”

Người đoạt giải

Richard Stone

Ngày sinh: 30 tháng 8 năm 1913, London, Vương quốc Anh
Ngày mất: 6 tháng 12 năm 1991, Cambridge, Vương quốc Anh
Đơn vị công tác tại thời điểm được trao giải: Đại học Cambridge, Cambridge, Vương quốc Anh

Cuộc đời

Richard Stone sinh ra tại London, Vương quốc Anh. Trong giai đoạn 1931–1935, ông là sinh viên đại học tại Đại học Cambridge. Ban đầu ông theo học luật, nhưng sau đó chuyển sang kinh tế học, do mối quan tâm được khơi dậy bởi cuộc Đại Khủng hoảng đang diễn ra vào thời điểm đó. Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc cho một công ty môi giới tại London trước khi gia nhập Văn phòng Thống kê Trung ương của Chính phủ Anh vào năm 1940. Năm 1945, ông được chọn làm giám đốc đầu tiên của Khoa Kinh tế Ứng dụng mới được thành lập tại Cambridge.

Sự nghiệp khoa học

Richard Stone được trao Giải thưởng Khoa học Kinh tế nhờ việc phát triển một mô hình kế toán có thể sử dụng để theo dõi các hoạt động kinh tế ở quy mô quốc gia, và sau này là quy mô quốc tế. Phần lớn công trình của ông được thực hiện trong thập niên 1950, khi ông đưa ra những công cụ thống kê cụ thể đầu tiên cho phép đo lường đầu tư, chi tiêu của chính phủ và tiêu dùng. Sau đó, ông tiếp tục điều chỉnh và mở rộng mô hình của mình cho các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc.

Nội dung nghiên cứu của giải Nobel Kinh tế 1984

Tầm quan trọng của các hệ thống tài khoản quốc gia - The Importance of Systems in National Accounts

Thực tại kinh tế – như nó biểu hiện trong một giai đoạn nhất định (một tháng, một quý hoặc một năm) – có thể được xem là vô số (hàng tỷ, hàng tỷ) các giao dịch giữa người mua và người bán. Để có thể khái quát và phân tích một khối lượng giao dịch vô cùng chi tiết và phức tạp như vậy của một quốc gia với tư cách là một đơn vị kinh tế, cần phải tìm ra các phương pháp tổng hợp và cộng gộp một cách có hệ thống một thực tại mà ở cấp độ vi mô là vô cùng phức tạp. Hệ thống tài khoản quốc gia chính là một phương pháp nhằm đạt được sự giản lược và cái nhìn tổng quát đó.

Tính hữu ích và tầm quan trọng của hệ thống tài khoản quốc gia có thể được nhận thức rõ khi quay trở lại nguồn gốc hình thành phương pháp luận, tức là xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đòi hỏi loại hình phân tích này. Kỹ thuật phân tích mới này được giới thiệu trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, chủ yếu tại Vương quốc Anh, nơi nó chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ John Maynard Keynes. Với tư cách là chuyên gia tại Bộ Tài chính, Keynes tham gia giải quyết các vấn đề tài trợ cho chiến tranh. Ông bắt đầu từ việc cân đối giữa tổng nguồn lực hiện có (tổng sản phẩm quốc dân thực - the real gross national product) ở phía cung, với tổng tiêu dùng, đầu tư và chi tiêu cho chiến tranh ở phía cầu.

Trong vai trò chuyên gia tại Bộ Tài chính, Keynes được hỗ trợ bởi hai nhà kinh tế trẻ: James Meade (người đoạt Giải Nobel Kinh tế năm 1977) và Richard Stone. Họ chịu trách nhiệm thu thập, xử lý và hệ thống hóa toàn bộ khối lượng dữ liệu thống kê khổng lồ mà Keynes cần cho việc phân tích các mất cân đối của nền kinh tế quốc dân Anh. Chính trong môi trường nghiên cứu này – với những kích thích mạnh mẽ từ bối cảnh kinh tế căng thẳng lúc bấy giờ và dưới ảnh hưởng cá nhân to lớn của Keynes về mặt tư tưởng và sự khích lệ – kỹ thuật phân tích mang tên “tài khoản quốc gia” hay “tài khoản xã hội” đã ra đời. Những thử nghiệm trong việc xử lý có hệ thống khối dữ liệu thống kê ngân sách vô cùng phong phú đã khiến Keynes phải thốt lên: “Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới của niềm vui thông qua thống kê. - “We are in a new era of joy through statistics.””

Richard Stone là người tiên phong và là động lực chủ chốt cả về nền tảng lý thuyết lẫn việc ứng dụng thực tiễn của các hệ thống tài khoản quốc gia khác nhau. Những hệ thống này đã trở thành cơ sở cho cả phân tích kinh tế về tình trạng mất cân đối đang tồn tại ở Anh, lẫn việc đưa ra các khuyến nghị chính sách kinh tế.

Dưới góc nhìn ngày nay, các báo cáo tài khoản quốc gia – với những hàng mục tính toán cân đối được liên kết chặt chẽ giữa các khu vực khác nhau của nền kinh tế – được xem như một bộ phận hiển nhiên và không thể thiếu trong hệ thống báo cáo có tính hệ thống về tình hình tài chính và mô hình phát triển của mỗi quốc gia. Kể từ thập niên 1950, những báo cáo như vậy đã được cung cấp với mức độ chi tiết khác nhau cho rất nhiều quốc gia, chẳng hạn thông qua các ấn phẩm của Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới.

Tuy nhiên, vào đầu thập niên 1940, việc báo cáo và phân tích dưới hình thức một hệ thống tài khoản quốc gia được liên kết logic là một đổi mới mang tính thời đại, đánh dấu bước đột phá của một phương pháp luận mới. Và đối với bước đột phá này, Richard Stone chính là người chịu trách nhiệm chủ yếu.

Công trình của Richard Stone

Những ý tưởng của Stone về thiết kế hệ thống tài khoản quốc gia ban đầu (năm 1940) tập trung vào việc đạt được sự tích hợp đầy đủ giữa các tài khoản của một quốc gia cho các tiểu khu vực khác nhau, những khu vực hợp lại thể hiện toàn bộ cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực của nền kinh tế. Mỗi khoản thu hay chi ở một bên của một tài khoản phải xuất hiện tương ứng như khoản chi hay thu ở một tài khoản khác. Thông qua một hệ thống tài khoản tích hợp như vậy – bao quát thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình, các khoản chi của khu vực doanh nghiệp (chẳng hạn tiền lương) và nguồn thu cho tiết kiệm và đầu tư quốc gia, thu–chi của khu vực công, và cuối cùng là cán cân thanh toán với nước ngoài – người ta thu được một bức tranh tổng thể về sự tương tác và phụ thuộc lẫn nhau của toàn bộ hệ thống kinh tế.

Phương pháp kế toán ghi sổ kép này đã cung cấp – và đây là một điểm đặc biệt quan trọng – công cụ kiểm tra chéo các số liệu thống kê cho một khối lượng rất lớn các giao dịch. Các con số lấy từ những nguồn khác nhau buộc phải nhất quán với nhau. Để đáp ứng các yêu cầu của tài khoản quốc gia về nội dung thực nghiệm, Stone đã phải tiến hành những nghiên cứu thống kê hết sức quy mô và sâu rộng.

Công trình của Stone nhanh chóng mở rộng phạm vi từ việc bao quát Vương quốc Anh sang việc xây dựng các hệ thống có thể áp dụng ở tầm quốc tế. Ngay sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, Stone đứng đầu một nhóm chuyên gia quốc tế dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc (ban đầu là Hội Quốc Liên) để chuẩn bị các biểu mẫu chuẩn hóa cho tài khoản quốc gia, có thể khuyến nghị sử dụng trên phạm vi toàn cầu. Các mô hình tài khoản quốc gia của ông đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới và rõ ràng đã tác động nhanh chóng đến việc xây dựng hệ thống tài khoản quốc gia ở nhiều nước công nghiệp hóa. Nhờ đó, một nền tảng chung rất vững chắc đã được hình thành cho việc so sánh thống kê giữa các quốc gia về mức độ hoạt động kinh tế cũng như cơ cấu kinh tế. Các tổ chức quốc tế (các cơ quan khác nhau của Liên Hợp Quốc, OECD) đã hưởng lợi to lớn từ sự tồn tại của loại thống kê tài khoản quốc gia có khả năng so sánh này, vốn hiện nay cũng bao phủ một số lượng lớn các nước đang phát triển.

Nền tảng lý thuyết và thực nghiệm - Theoretical and Empirical Background

Điểm xuất phát trong tư duy của Stone là các giao dịch giữa hộ gia đình, doanh nghiệp, khu vực công và nước ngoài. Các giao dịch này nhìn chung đều mang tính hai chiều, trong đó khoản chi của bên này chính là thu nhập của bên kia – một đồng nhất thức cơ bản gắn liền với việc mô tả sự phụ thuộc lẫn nhau trong toàn bộ hệ thống kinh tế. Một câu hỏi vừa khó khăn vừa mang tính quyết định là làm thế nào, và đến mức độ nào, một số lượng khổng lồ các giao dịch trong một hệ thống kế toán ghi sổ kép có thể được hợp nhất và tổng hợp thành những bản tổng kết tài khoản có ý nghĩa theo từng khu vực, và cách thức trình bày các tài khoản tương ứng. Theo quan điểm của Stone, không thể chỉ dựa vào các sơ đồ kế toán cơ học đơn giản. Lý thuyết kinh tế chính là nền tảng đứng sau các hệ thống tài khoản quốc gia của Stone; vì vậy, các hệ thống này cung cấp một cơ sở có hệ thống cho phân tích kinh tế, dự báo và hoạch định chính sách kinh tế.

Stone thể hiện năng lực vượt trội trong việc tìm ra các con đường cho điều tra thống kê có hệ thống dựa trên các yêu cầu của tài khoản quốc gia; trong việc cải thiện chất lượng thống kê thông qua các phép kiểm tra chéo do hệ thống kế toán mang lại; cũng như trong việc tìm ra các phương pháp xấp xỉ và thậm chí “khuếch đại” một cách táo bạo các số liệu mẫu sẵn có khi cần thiết.

Đối với Stone, phân tích lý thuyết các vấn đề cân đối kinh tế vĩ mô quốc gia chính là điểm khởi đầu và là cơ sở biện minh cho việc xây dựng hệ thống tài khoản quốc gia. Mặc dù cuộc cách mạng Keynes trong kinh tế học là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy sự hình thành các hệ thống tài khoản quốc gia, ngày nay những hệ thống này có thể được xem là “trung tính” cả về phân tích lẫn ý thức hệ. Chúng được sử dụng bởi mọi trường phái phân tích trong khoa học kinh tế và tại mọi loại hình quốc gia. Thông qua tài khoản quốc gia, một cơ sở dữ liệu có hệ thống đã được tạo lập cho nhiều loại phân tích kinh tế khác nhau, bao gồm: phân tích mức độ hoạt động kinh tế, phân tích lạm phát, phân tích cơ cấu kinh tế, phân tích tăng trưởng, và đặc biệt là so sánh quốc tế giữa các quốc gia trên những phương diện này.

Richard Stone cũng có những đóng góp quan trọng trong các lĩnh vực khác như nghiên cứu thực nghiệm về tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, chính các sáng kiến và nghiên cứu tiên phong xoay quanh hệ thống tài khoản quốc gia mới là đóng góp trung tâm của ông đối với khoa học kinh tế. Kỹ thuật này đã chứng tỏ tính hiệu quả vượt trội trong các lĩnh vực được đề cập. Kể từ thập niên 1950, các hệ thống tài khoản quốc gia đã có ảnh hưởng quốc tế độc nhất vô nhị và trở thành công cụ không thể thiếu trong việc phân tích mức độ và cơ cấu của nền kinh tế, đồng thời cung cấp nền tảng có hệ thống cho công tác dự báo, đặc biệt thông qua ngân sách quốc gia.

Tài liệu tham khảo và tài liệu đọc thêm

https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1984/press-release/