Năm 1981

(Nội dung chủ yếu được dịch từ trang Web https://www.nobelprize.org )

Giải Nobel Kinh tế 1981

Giải thưởng Sveriges Riksbank về Khoa học Kinh tế tưởng niệm Alfred Nobel năm 1981 được trao cho James Tobin

“vì những phân tích của ông về các thị trường tài chính và mối quan hệ của chúng với các quyết định chi tiêu, việc làm, sản xuất và giá cả.”

“for his analysis of financial markets and their relations to expenditure decisions, employment, production and prices”

Người đoạt giải

James Tobin

Ngày sinh: 5 tháng 3 năm 1918, Champaign, bang Illinois, Hoa Kỳ
Ngày mất: 11 tháng 3 năm 2002, New Haven, bang Connecticut, Hoa Kỳ
Đơn vị công tác tại thời điểm được trao giải: Đại học Yale, New Haven, Connecticut, Hoa Kỳ

Cuộc đời

James Tobin sinh ra tại Champaign, bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 1935, theo lời khuyên của cha, Tobin dự thi vào Đại học Harvard, nơi ông theo học ngành kinh tế và tiếp tục nhận bằng tiến sĩ vào năm 1947. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, ông gia nhập Hải quân Hoa Kỳ và phục vụ trong suốt thời gian chiến tranh với tư cách là một sĩ quan trên tàu khu trục. Sau chiến tranh, ông quay lại tiếp tục con đường học tập. Năm 1950, Tobin chuyển sang giảng dạy tại Đại học Yale, nơi ông gắn bó cho đến hết sự nghiệp khoa học của mình.

Sự nghiệp khoa học

Những thành tựu của James Tobin bao quát một phổ rộng các lĩnh vực nghiên cứu kinh tế. Ông đã có những đóng góp quan trọng trong các lĩnh vực rất khác nhau như phương pháp kinh tế lượng và lý thuyết trò chơi được hình thức hóa chặt chẽ, lý thuyết hành vi của hộ gia đình và doanh nghiệp, lý thuyết kinh tế vĩ mô tổng quát, cũng như phân tích chính sách kinh tế ứng dụng. Tuy nhiên, đóng góp nổi bật và quan trọng nhất của ông thuộc về lý thuyết thị trường tài chính và mối liên hệ của chúng với các quyết định tiêu dùng và đầu tư, sản xuất, việc làm và giá cả.

Nội dung nghiên cứu của giải Nobel Kinh tế 1981

Những thành tựu chủ yếu của James Tobin - James Tobin’s Principal Achievements

Những thành tựu của James Tobin bao trùm một phạm vi rộng lớn của nghiên cứu kinh tế. Ông đã có những đóng góp quan trọng trong nhiều lĩnh vực rất khác nhau như phương pháp kinh tế lượng và lý thuyết rủi ro được hình thức hóa chặt chẽ, lý thuyết hành vi của hộ gia đình và doanh nghiệp, lý thuyết kinh tế vĩ mô tổng quát, cũng như phân tích chính sách kinh tế ứng dụng. Tuy nhiên, đóng góp nổi bật và có ý nghĩa nhất của ông – cũng chính là lý do ông được trao Giải thưởng Nobel Kinh tế năm 1981 – thuộc về lý thuyết thị trường tài chính và mối quan hệ của chúng với các quyết định tiêu dùng và đầu tư, sản xuất, việc làm và giá cả.

Những đóng góp quan trọng nhất của Tobin dựa trên một lý thuyết mô tả cách các hộ gia đình và doanh nghiệp cá nhân quyết định cơ cấu tài sản của mình. Lý thuyết này, mà Tobin là một trong những người khai phá hàng đầu, được gọi là lý thuyết lựa chọn danh mục (portfolio selection theory). Tobin đã phát triển các ý tưởng này thành một lý thuyết cân bằng tổng quát cho tài sản tài chính và tài sản thực, đồng thời phân tích sự tương tác giữa thị trường tài chính và thị trường thực.

Một thành phần thiết yếu trong phân tích này là việc nghiên cứu các cơ chế truyền dẫn, qua đó những thay đổi trên thị trường tài chính được chuyển hóa thành các quyết định chi tiêu của hộ gia đình và doanh nghiệp. Vấn đề kinh điển này trong nghiên cứu kinh tế, cho đến thời điểm đó, chưa từng được xử lý một cách thỏa đáng và dứt khoát. Các nghiên cứu của Tobin vì vậy đã tạo nên một bước đột phá lớn trong việc tích hợp các điều kiện tài chính và điều kiện thực vào lý thuyết kinh tế trung tâm.

Lý thuyết lựa chọn danh mục - Portfolio Selection Theory

Lý thuyết lựa chọn danh mục được sử dụng để nghiên cứu các quyết định của hộ gia đình và doanh nghiệp trong việc nắm giữ các loại tài sản thực và tài sản tài chính khác nhau, đồng thời phát sinh các khoản nợ. James Tobin chỉ ra rằng những quyết định này được chi phối bởi sự cân nhắc giữa rủi ro và tỷ suất sinh lợi kỳ vọng. Khác với nhiều nhà lý thuyết khác trong lĩnh vực này, Tobin không giới hạn phân tích chỉ ở tiền tệ, mà xem xét toàn bộ phổ tài sản và các khoản nợ.

Nhiều nhà kinh tế khác đóng góp cho lý thuyết lựa chọn danh mục chủ yếu tập trung vào việc đề xuất các quy tắc cho quyết định đầu tư hợp lý. Trong khi đó, Tobin hướng tới việc xây dựng một nền tảng để hiểu cách các chủ thể thực sự hành xử khi họ lựa chọn các loại tài sản khác nhau và gánh chịu nợ. Kết quả trực tiếp của cách tiếp cận này là mô tả và phân tích các thị trường tài chính cũng như các dòng tài chính trong nền kinh tế. Mục tiêu cốt lõi là làm nổi bật những thành phần quan trọng mà cho đến thời điểm đó còn thiếu vắng trong phân tích các xung lực truyền từ thị trường tài chính sang thị trường thực.

Mối quan hệ giữa thị trường tài chính và thị trường thực – hay “cơ chế truyền dẫn” - The Relation between Financial and Real Markets – or the “Transmission Mechanism”

James Tobin nhấn mạnh tác động của các biến động tài chính đối với cầu về tài sản thực, tức là đầu tư và cầu tiêu dùng. Trong bối cảnh này, ông theo đuổi hai vấn đề cơ bản. Vấn đề thứ nhất là các biện pháp của chính sách tiền tệ và tài khóa – chẳng hạn như thay đổi thuế suất, hay việc ngân hàng trung ương mua và bán trái phiếu chính phủ và tín phiếu kho bạc – ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập quốc dân, tức là “cơ chế truyền dẫn”. Vấn đề thứ hai liên quan đến các yếu tố quyết định cách thức mà sự thay đổi của thu nhập quốc dân danh nghĩa, do chính sách tiền tệ và tài khóa tạo ra, được phân bổ giữa sự thay đổi về sản lượng và sự thay đổi về mức giá.

Để trả lời câu hỏi thứ hai, Tobin chuyển sự chú ý sang vấn đề hình thành tiền lương. Do tiền lương có tính cứng nhắc trong ngắn hạn, những thay đổi về cầu trên thị trường hàng hóa và thị trường lao động thường dẫn đến biến động về việc làm, hơn là những thay đổi về mức giá và tỷ lệ lạm phát. Tính cứng nhắc trong việc hình thành tiền lương cũng khiến cho, trong thực tế và trong ngắn hạn, các hộ gia đình và doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc điều chỉnh kế hoạch của mình phù hợp với thông tin mới. Đây chính là lý do vì sao lý thuyết “kỳ vọng hợp lý” – vốn dựa trên giả định rằng loại điều chỉnh này có thể diễn ra và đã trở nên rất quan trọng trong các tranh luận chính sách kinh tế hiện nay – đã bị Tobin phê phán mạnh mẽ.

Bằng cách xem xét một phổ rộng các loại tài sản và các khoản nợ, phân tích của Tobin về cơ chế truyền dẫn đã mở rộng các kênh liên kết giữa thị trường tài chính và các quyết định chi tiêu thực so với các nghiên cứu của những học giả khác cùng nghiên cứu vấn đề này. Theo Tobin, các tác động không phát sinh thông qua một mức lãi suất “chung” hay một khối lượng tiền tệ được xác định theo cách nào đó, mà thông qua toàn bộ cấu trúc tài chính. Các điều kiện thể chế khác nhau cũng được đưa vào xem xét. Một trong những khía cạnh quan trọng nhất từng bị các nhà nghiên cứu trước đây bỏ qua là thực tế rằng hệ thống tài chính không chủ yếu bao gồm các ngân hàng, mà là nhiều tổ chức đa dạng, với các chính sách lựa chọn danh mục khác nhau.

Bằng việc xác định các kênh liên kết giữa các hiện tượng tài chính và hiện tượng thực, James Tobin đã chỉ ra – cả về mặt lý thuyết lẫn thực nghiệm – tác động của những thay đổi trong giá trị thực của tài sản tài chính đối với quy mô tiêu dùng. Một khía cạnh đặc biệt quan trọng là phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư thực của doanh nghiệp. Tobin đã thành công trong việc tái xây dựng một giả thuyết trước đó, theo đó các khoản đầu tư này chịu tác động mạnh bởi mối quan hệ giữa giá trị thị trường của vốn thực hiện có và chi phí mua sắm của vốn thực mới được sản xuất. Nếu giá của vốn thực hiện có, chẳng hạn như giá cổ phiếu, giảm trong khi chi phí mua sắm vốn thực mới không đổi hoặc gia tăng, thì đầu tư sẽ bị kìm hãm. Mối quan hệ này đã được xác nhận bởi những diễn biến gần đây tại nhiều quốc gia.

Dựa trên việc nghiên cứu hệ thống tài chính và các cơ chế truyền dẫn, Tobin đã thực hiện những phân tích sâu sắc về điều kiện kinh tế và chính sách ổn định hóa trong các thập niên gần đây. Tầm quan trọng của lý thuyết lựa chọn danh mục và phân tích thị trường tài chính của Tobin càng được nâng cao bởi thực tế rằng chúng đã chứng tỏ tính hữu ích trong những lĩnh vực mà chính ông chưa hình dung tới khi xây dựng lý thuyết này. Một ví dụ tiêu biểu là sự bùng nổ của các nghiên cứu về cán cân thanh toán và tỷ giá hối đoái trong thập niên 1970, vốn một phần dựa trên mô hình của Tobin.

Ảnh hưởng của Tobin

Những công trình sáng tạo và đồ sộ của Tobin về phân tích thị trường tài chính và các cơ chế truyền dẫn giữa các hiện tượng tài chính và hiện tượng thực đã không thể phủ nhận là nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho hàng loạt nghiên cứu trong thập niên 1970 về tác động của chính sách tiền tệ, hệ quả của thâm hụt ngân sách nhà nước và chính sách ổn định hóa nói chung. Hoạt động nghiên cứu sôi nổi và có chiều sâu trong các lĩnh vực này, ở mức độ lớn, đều dựa trên những đóng góp nền tảng của Tobin. Những nỗ lực của ông cũng đã khởi xướng các nghiên cứu trong những lĩnh vực liên quan, như phân tích cán cân thanh toán và nghiên cứu tăng trưởng kinh tế. Các đóng góp của Tobin, với xác suất rất cao, sẽ tiếp tục kích thích nghiên cứu kinh tế trong một thời gian dài nữa. Rất ít nhà kinh tế học đương đại có thể được cho là đã thu hút được nhiều người theo đuổi hay tạo ra ảnh hưởng lớn đến nghiên cứu kinh tế đương thời như James Tobin.

Tài liệu tham khảo và tài liệu đọc thêm

https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1981/press-release/