1  Giới thiệu

1.1 Kinh tế năng lượng là gì

Kinh tế năng lượng là một lĩnh vực của kinh tế học nghiên cứu cách xã hội sản xuất, phân phối, tiêu dùng và quản lý năng lượng, đồng thời phân tích tác động kinh tế, xã hội, môi trường và chính sách của các hệ thống năng lượng trong quá trình phát triển.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của kinh tế năng lượng

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu cách các nguồn lực năng lượng được phân bổ, sử dụng và quản trị nhằm đạt được hiệu quả kinh tế, an ninh năng lượng, công bằng xã hội và phát triển bền vững trong dài hạn.

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

  • Phân tích cung–cầu và cơ chế vận hành thị trường năng lượng:
    Nghiên cứu hành vi và quyết định của các tác nhân (hộ gia đình, doanh nghiệp, nhà nước), cơ chế hình thành giá năng lượng (điện, nhiên liệu), mức độ cạnh tranh/độc quyền và vai trò điều tiết.

  • Đánh giá hiệu quả kinh tế và phân bổ nguồn lực:
    So sánh chi phí–lợi ích giữa các nguồn năng lượng, phân tích hiệu quả đầu tư dự án, hiệu quả sử dụng năng lượng và tiềm năng tiết kiệm năng lượng.

  • Đo lường tác động của năng lượng đến tăng trưởng và phát triển:
    Nghiên cứu mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng và tăng trưởng kinh tế, năng suất, công nghiệp hoá/đô thị hoá; đồng thời đánh giá tác động phân phối đến nghèo đói và bất bình đẳng.

  • Phân tích ngoại tác môi trường và biến đổi khí hậu:
    Định lượng chi phí môi trường do sản xuất và tiêu dùng năng lượng gây ra, đánh giá phát thải và ô nhiễm; thiết kế và đánh giá các công cụ kinh tế như thuế carbon, thị trường carbon, tiêu chuẩn phát thải và trợ cấp xanh.

  • Nghiên cứu chính sách và thể chế năng lượng:
    Đánh giá hiệu quả các chính sách giá, trợ cấp, điều tiết, cơ chế đấu thầu/PPP; phân tích vai trò của thể chế, quản trị ngành năng lượng và phối hợp chính sách liên ngành.

  • Phân tích chuyển dịch năng lượng và đổi mới công nghệ:
    Nghiên cứu động lực và rào cản của chuyển đổi từ năng lượng hoá thạch sang năng lượng tái tạo, vai trò của đổi mới công nghệ và số hoá; đánh giá rủi ro chuyển đổi (transition risks) và lộ trình tối ưu theo thời gian.

  • Đánh giá an ninh năng lượng và khả năng chống chịu của hệ thống:
    Phân tích đa dạng hoá nguồn cung, rủi ro địa chính trị và chuỗi cung ứng, độ tin cậy của hệ thống điện; đề xuất các giải pháp tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc về giá và nguồn cung.